Radyatör, motorun ürettiği ısının bir kısmını havaya atan ısı değiştiricisidir. Yanma odasında oluşan ısının tamamı işe dönüşmez; motor bloğu ve silindir kapağı sürekli ısınır. Bu ısı atılmazsa motor birkaç dakikada hararet yapar, contalar ve silindir kapağı zarar görür.
Nasıl çalışır?
Motorun içinde dolaşan soğutma suyu (antifriz ile su karışımı) bloktan geçerken ısınır. Su pompası bu sıcak suyu üst hortumdan radyatöre gönderir. Radyatörün peteğinde ince borular ve bu boruların arasında dalgalı kanatçıklar vardır. Su borulardan geçerken ısısını kanatçıklara, kanatçıklar da üzerinden geçen havaya verir. Soğuyan su alt hortumdan motora döner.
Araç giderken hava ön ızgaradan kendiliğinden geçer. Trafikte ya da rölantide hava akışı yetmediğinde fan devreye girer. Termostat, motor soğukken suyu radyatöre göndermez; motor çalışma sıcaklığına gelince açılır. Bu yüzden ilk çalıştırmada üst hortum soğuk, motor ısındıktan sonra sıcaktır.
Radyatör kapağı da sistemin bir parçasıdır. Sistemi basınç altında tutar. Basınç, suyun kaynama noktasını yükseltir. Kapak yayı gevşerse su erken kaynar ve genleşme kabından taşar.
Radyatör türleri
- Alüminyum radyatörler: Bugün binek araçların çoğunda alüminyum petek ve plastik su depoları kullanılır. Petek ile depolar arasında conta vardır.
- Brazing (lehimli) ve mekanik petek: Alüminyum peteğin boruları kanatçıklara fırında lehimlenir (brazing) ya da mekanik olarak geçirilir. İkisi de yaygındır; aracın orijinalinde hangisi varsa ona uygun olanı seçilir.
- Bakır-pirinç radyatörler: Eski binek araçlarda, traktörde ve iş makinelerinde hâlâ kullanılır. Tamiri kolaydır, ağırdır.
- Şanzıman yağ soğutuculu radyatörler: Otomatik şanzımanlı araçlarda radyatörün su deposunun içinde ayrı bir yağ soğutucu bulunabilir. Aynı aracın manuel ve otomatik radyatörleri bu yüzden farklıdır.
Radyatör arızası nasıl anlaşılır?
- Hararet göstergesi ortanın üstüne çıkıyor.
- Genleşme kabındaki su sürekli eksiliyor.
- Aracın altında yeşil, pembe ya da mavi renkli leke var.
- Motor bölmesinden tatlımsı bir koku ya da buhar geliyor.
- Plastik depo ile petek birleşiminde beyaz ya da renkli tortu var.
- Peteğin dış yüzeyi çamur, böcek ya da yaprakla kapanmış.
İçeriden tıkanan radyatör de hararet yaptırır. Yıllarca yalnız su ile çalışmış ya da farklı antifrizler karıştırılmış sistemlerde kireç ve tortu birikir. Dışarıdan bakınca sağlam görünen radyatör, suyu yeterince soğutamaz.
Güvenlik notu: Motor sıcakken radyatör ya da genleşme kabı kapağını açmayın. Sistem basınç altındadır; kaynar su fışkırabilir.
Radyatör suyu ne olmalı?
Soğutma sistemine yalnız su konmaz. Antifriz hem donmayı önler hem de pası ve tortuyu engeller. Aracın kullanım kılavuzunda belirtilen türde antifriz, önerilen oranda saf su ile karıştırılarak kullanılmalıdır. Farklı türde antifrizleri karıştırmak tortu oluşumunu hızlandırabilir.
Doğru radyatör nasıl seçilir?
Aynı modelin bile motoruna, şanzımanına ve klimalı olup olmamasına göre farklı radyatörleri olabilir. Doğru parçayı bulmanın en güvenilir yolları:
- OE numarası: Eski radyatörün üzerindeki orijinal parça numarasını arama kutusuna yazın.
- Ölçü: Peteğin eni, boyu ve kalınlığı. Ölçüyle arama sayfası hangi yönden ölçtüğünüze bakmaz.
- Araç: Araç markası ve modeline göre uyan radyatörleri görün.
Takarken hortum bağlantılarının yönüne, fan ve sensör yuvalarına bakın. Yeni radyatör takıldıktan sonra sistemin havası alınmalı, su seviyesi motor soğuyunca yeniden kontrol edilmelidir.
Motor Su Radyatörü sayfasında parçaları OE numarası, ölçü ya da araçla bulabilirsiniz. Toptan alım için toptan satış sayfamıza bakın.